Onlangs is door een chirurgisch team van de afdeling cardiothoracale chirurgie in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) de honderdste patiënt geopereerd voor een mitralisklep reparatie middels het Da Vinci robotsysteem van Intuitive. Een primeur, want momenteel is het LUMC het enige ziekenhuis in Nederland dat de Da Vinci operatierobot voor deze operatie gebruikt. Deze procedure werd uitgevoerd door dokter Meindert Palmen, cardiothoracaal chirurg in het LUMC en door Maurice Oudeman, cardiothoracaal chirurg in het Amsterdam UMC.
Paradigmaverschuiving
In de afgelopen decennia heeft de chirurgie een paradigmaverschuiving ondergaan van open chirurgie naar minder invasieve chirurgische benadering. Hieronder vallen endoscopische en robot-geassisteerde chirurgie. Bij deze behandelingen worden kleine incisies gebruikt om toegang te krijgen tot de patiënt in plaats van een grote incisie. Dit wordt gedaan met het oog op het verminderen van postoperatieve pijn, het voorkomen van complicaties, het bevorderen van snellere genezing en een kortere ziekenhuisopname, het verbeteren van de cosmetiek voor de patiënt en een vlottere terugkeer naar het dagelijks leven. Ook de cardiothoracale chirurgie heeft deze benaderingen opgepakt. In 1998 heeft pionier professor Alain Carpentier de eerste robotgeassisteerde hartoperatie uitgevoerd in Parijs. In de laatste jaren is het gebruik van de Da Vinci robot binnen de cardiothoracale chirurgie wereldwijd gegroeid en wordt het in steeds meer centra toegepast.
De mitralisklep bevindt zich tussen de linker boezem en linker kamer van het hart. Vanuit de linkerkamer wordt bloed door het samentrekken van het hart door de grote lichaamsslagader (aorta) gepompt waardoor alle organen van het lichaam van zuurstofrijk bloed worden voorzien. Wanneer de mitralisklep is aangetast, kan de klep gaan lekken, waardoor het bloed in plaats van alleen door de aorta, ook terug wordt gepompt in de linker boezem. Dit kan klachten als kortademigheid veroorzaken en kan op de lange termijn leiden tot hartfalen. In geval van ernstige lekkage, kunnen chirurgen de mitralisklep repareren. De benadering die als gouden standaard wordt beschouwd, is de mediane sternotomie. Hierbij wordt het borstbeen opengezaagd en wordt de klep gerepareerd. Na een openhartoperatie waarbij het borstbeen is open gezaagd, moeten patiënten vaak gedurende langere tijd revalideren. Bij minimaal invasieve chirurgie wordt tussen de ribben een aantal kleine incisies gemaakt waardoor middels een ingebrachte camera de operatie kan worden uitgevoerd met lange endoscopische instrumenten die de borstkas ingaan.
Precisie, teamwork en internationale erkenning
Bij een robot-geassisteerde mitralisklepoperatie wordt aan de rechterkant van de borstkas een incisie van 3-4 cm gemaakt, de zogenaamde utility incisie. Ook wordt een viertal 8 mm incisies gemaakt voor de instrumenten (zie foto 1). De operatie wordt dus door twee chirurgen uitgevoerd: een console chirurg, dokter Palmen, die de robotarmen bestuurt vanuit de console in de operatiekamer (zie foto 2); en de tafel chirurg, dokter Oudeman, die de operatie assisteert via de utility incisie. (zie foto 3). Beiden spelen een belangrijke rol in deze ingreep en hebben specifieke taken die ze uitvoeren. Het is een echte team aanpak.
De Da Vinci robot console bevindt zich in op de operatiekamer waar de patiënt wordt geopereerd, Wanneer dokter Palmen plaatsneemt achter de console, kijkt hij door de ogen van de robot-camera, waarmee hij in hoge resolutie 3D in de borstkas kan kijken. Zijn handbewegingen worden met hoge precisie vertaald naar de robotarmen. Vrijwel elke beweging van de pols en handen zijn hierbij mogelijk. Met de pedalen op de grond kan er worden gewisseld tussen de armen van de robot en kunnen andere instrumenten worden bediend, zoals bijvoorbeeld het elektrisch mes. Dokter Palmen: ‘Met de Da Vinci kan je de klepreparatie op dezelfde wijze en met dezelfde precisie uitvoeren als via de klassieke benadering, maar via een minder invasieve benadering.’
De beelden die met de robot-camera worden gemaakt kunnen op de digitale schermen in de hele operatiekamer worden weergeven, zodat de rest van het chirurgisch team ook goed de stappen kan volgen. Dokter Oudeman: ‘Tijdens zo’n operatie is teamwork erg belangrijk waarbij goede communicatie tussen de tafel en console chirurgen, de operatieassistenten en de anesthesie essentieel is voor het succes van de procedure.’
In 2020 heeft dokter Palmen het robot-geassisteerd mitralisklep-programma opgezet en zijn er inmiddels meer dan honderd patiënten succesvol geopereerd. Na de operatie gaan de patiënten na een kortere opname naar huis met slechts enkele kleine littekens. Internationale literatuur beschreven door andere klinieken heeft laten zien dat het gebruik van het Da Vinci robotsysteem voordelen heeft ten opzichte van de mediane sternotomie. Rahul Bhoera, promovendus bij de cardiothoracale chirurgie in het LUMC: ‘De implementatie van het programma is erg goed verlopen en zo hebben wij ons als mitralisklep centrum op de wereldkaart kunnen plaatsen.’
Toekomst
Hoe nu verder? Het gebruik van het Da Vinci robotsysteem neemt toe en wordt in andere landen ook voor andere procedures gebruikt binnen de cardiothoracale chirurgie, zoals bypassoperaties. Met de succesvolle implementatie hoopt het chirurgisch team om nog meer patiënten te kunnen opereren middels deze innovatieve methode. Daarnaast hopen ze dat andere centra in Nederland het gebruik van het Da Vinci robotsysteem ook overwegen om zo de uitkomsten voor patiënten en hun postoperatief herstel te kunnen optimaliseren.
Wat een goed artikel!
Helder, relevant en uitstekend onderbouwd.
Complimenten!