De werkgroep Duurzaamheid van de Nederlandse Vereniging van Radiologie (NVvR), heeft duurzaamheid in de radiologie op de voorgrond geplaatst. De inzet van radioloog Heleen Dekker (Radboud UMC), voorzitter van de werkgroep, begon enkele jaren terug. Ze werd toen geïnterviewd over de impact van contrastmiddelen op het milieu. Inmiddels zijn er in het werkveld diverse initiatieven gestart.
Binnen het werkveld is men bezig met de effecten van het gebruik van contrastmiddelen. Onderzoek [1] toont aan dat contrastmiddelen hun weg vinden naar oppervlaktewater, waardoor ze hun weg terugvinden in producten en drinken. Van de 190 ton medicijnresten per jaar bestaat 30 ton uit contrastmiddelen die onder andere op de radiologie gebruikt worden.
Versneld verduurzamen door praktische oplossingen
Gedreven door deze bewustwording, hebben een aantal radiologen en laboranten uit diverse ziekenhuizen een landelijke beweging op gang gebracht om radiologieafdelingen duurzamer te maken. De laboranten, door hun directe betrokkenheid bij het zorgproces, komen vaak met praktische en innovatieve oplossingen. Door deze ideeën met elkaar te delen kunnen afdelingen Medische Beeldvorming versneld verduurzamen.
Er zijn echter obstakels, zoals financiële beperkingen en personeelstekorten, die de implementatie van deze ideeën kunnen belemmeren. De werkgroep pleit daarom voor gefaseerde verbeteringsprocessen als sleutel tot succes.
Quick wins leiden tot verbetering
Er is een aantal kerngebieden, variërend van medicijnresten, voorraadbeheer en afvalscheiding tot energieverbruik en duurzaam inkopen. Lopende projecten bestrijken onderwerpen zoals afvalscheiding, besparing op contrastmiddelen en optimalisatie van voorraadbeheersystemen.
Een van de benaderingen is het stimuleren van circulariteit binnen zorginstellingen. Neem bijvoorbeeld het vervangen van wegwerp OK-mutsen door herbruikbare exemplaren. Aangezien dit product op meerdere afdelingen wordt gebruikt, is het raadzaam een gedegen business case op te stellen. Op deze manier wordt niet alleen efficiëntie bevorderd, maar ontstaat er ook een helder kosten-batenoverzicht met positieve resultaten. Binnen het Radboudumc zijn vergelijkbare ‘Quick wins’ reeds succesvol geïmplementeerd, wat de motivatie voor verdere initiatieven versterkt.
Contrastmiddelen in oppervlaktewater
Er lijken positieve ontwikkelingen te zijn rondom het verminderen van grote volumina (per patiënt) contrastmiddelen. De vooruitgang in technologie, met name geavanceerde AI en baanbrekende software, gaat de behoefte aan hoge concentraties contrastmiddelen aanzienlijk verminderen. Dit is een stap in de goede richting. Fabrikanten richten zich op het ontwikkelen van contrastmiddelen met lagere concentraties gadolinium, wat een aanzienlijke vermindering van vervuiling met zich meebrengt.
Echter, de vraag naar contrastmiddelen neemt niet noodzakelijkerwijs af. Met de voortdurende ontwikkeling en toepassing van diverse therapieën, zowel bestaande als in ontwikkeling, blijft de absolute hoeveelheid contrastmiddel die nodig is voor medische procedures een constante factor of deze kan zelfs in de nabije toekomst toenemen.
Optimalisatie van voorraadbeheersystemen
Zorginstellingen investeren in een geavanceerd voorraadbeheersysteem voor steriele middelen op de afdeling. Dit systeem biedt gedetailleerd inzicht in de beschikbare voorraad, inclusief vervaldatum, minimale en maximale voorraadniveaus voor specifieke producten zoals katheters en stents. Elke keer als een item uit de voorraad wordt genomen, wordt dit geregistreerd via barcodes, wat zorgt voor nauwkeurige patiëntgebonden registratie. Bovendien wordt het systeem dagelijks geüpdatet, waarbij automatisch inkooporders worden gegenereerd als de voorraad onder het minimumniveau daalt.
Dankzij dit geoptimaliseerde systeem hebben de zorginstellingen over de jaren heen aanzienlijke verbeteringen gezien. Er is nu een voorraad die nauwkeurig aansluit bij de behoeften, wat heeft geleid tot aanzienlijk minder verspilling. Voorheen had men regelmatig te maken met dure items die hun vervaldatum bereikten voordat ze werden gebruikt, wat resulteerde in onnodige verspilling. Bovendien zijn er succesvolle afspraken gemaakt met fabrikanten voor een omruilgarantie.
Verminderen CO₂-uitstoot van patiënten en medewerkers
Veel mensen bereiken het ziekenhuis via verschillende vervoermiddelen, zoals openbaar vervoer of met de auto, waarbij ze parkeerproblemen ondervinden. Vaak zijn patiëntafspraken over meerdere dagen verspreid. Bij een aantal zorginstellingen is men bezig met initiatieven om deze afspraken zoveel mogelijk te bundelen. Logistiek en organisatorisch kan dit uitdagend zijn. Een extra uitdaging hierbij is dat patiënteninformatiesysteem primair gericht zijn op afdelingsniveau en niet altijd even flexibel is voor deze bundelingen.
Uiteraard moet alles in lijn zijn met medische indicaties, gezien sommige procedures niet in één dag kunnen worden uitgevoerd. Er is echter een groeiende focus op het ontwikkelen van zorgpaden voor diverse aandoeningen. Hierbij wordt kritisch gekeken naar logistieke verbeteringen. Het optimaliseren van deze processen kan aanzienlijke voordelen opleveren, niet alleen in termen van efficiëntie maar ook in het verminderen van CO2-uitstoot, wat een belangrijke milieuoverweging is. Een reductie van slechts 10% in logistieke activiteiten kan al aanzienlijke voordelen opleveren.
Samen werken aan duurzaamheid
Om haar boodschap effectief over te brengen, werkt de werkgroep samen met studenten van de Sustainable Students Consultancy. Ze voeren enquêtes uit bij ziekenhuisorganisaties en creëren communicatiemateriaal, zoals infographics, om duurzaamheidsinitiatieven te ondersteunen. Ook wordt jaarlijks tijdens het congres ‘The Future of Medical Imaging and Radiotherapy’ (FMIR) een workshop georganiseerd waar best practices uitgewisseld worden.
Terwijl de werkgroep zich richt op het vergroten van het bewustzijn, blijft ze realistisch over de uitdagingen die voor hen liggen. Mensen moeten gemotiveerd zijn om initiatieven te ontplooien. De werkdruk wordt als hoog ervaren en meestal kunnen mensen niet worden vrijgespeeld.
Tijdens het aankomende FMIR-congres op 3 juni zal de werkgroep samen met de deelnemers inzichten delen over concrete stappen die afdelingen kunnen nemen, waarmee de voortdurende inzet voor duurzaamheid wordt onderstreept.
Bronnen:
- [1] Medicijnresten en waterkwaliteit: een update https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2020-0088.pdf.
