In april 2024 hebben we als redactie ruim aandacht besteed aan het thema beheer en onderhoud van medische apparatuur, met name vanuit het perspectief van de ziekenhuizen, de zogenaamde intramurale zorg. Maar er zijn ook wel andere plekken waar medische apparatuur wordt ingezet. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan Defensie.
Voor ons als redactie was dit aanleiding om contact te zoeken met mensen van het MGLC (Militair Geneeskundig Logistiek Centrum) om hier eens nader op in te gaan. Men reageerde enthousiast op ons verzoek. Dit artikel is een weergave van het gesprek dat plaatsvond met Wâtte, project- en systeemmanager en Adjudant Berry, medisch technicus.
Het MGLC is gevestigd in Heerenveen en verzorgt de logistieke medische ondersteuning van alle onderdelen van de Krijgsmacht: luchtmacht, marine, landmacht en marechaussee, in binnen- en buitenland. Bijvoorbeeld bij missies, militaire oefeningen en dergelijke. Deze ondersteuning omvat het opslaan, assembleren, bewerken, leveren en afvoeren van (militair) geneeskundige materialen, verbruiksgoederen, farmaceutische producten, medische hulpmiddelen en alle medische apparatuur. Binnen het MGLC is een team van vijftien technici verantwoordelijk voor met name de advisering bij aanschaf en installatie, inzet en het beheer en onderhoud van een breed scala aan apparatuur, o.a. röntgenapparatuur, operatietafels, anesthesie apparatuur, beademingsapparatuur, monitoring apparatuur, infuuspompen, chirurgisch instrumentarium. Het MGLC is ook verantwoordelijk voor de aanschaf en instandhouding van de medische apparatuur in het Centraal Militair Hospitaal. Bij het MGLC werken zowel militairen als burgers. Er zijn zowel burger als militaire leidinggevenden. Bij de leidinggevenden is meer dan 50% militair, bij de overige medewerkers is meer dan 50% burger.
Overeenkomsten en verschillen
De medische apparatuur en hulpmiddelen in gebruik bij Defensie vallen gewoon onder de MDR (Medical Device Regulation). In het algemeen gaat het om dezelfde apparatuur die je ook in de ziekenhuizen tegenkomt. De focus ligt uiteraard op apparatuur voor acute zorg en traumazorg. Alle nieuwe apparatuur wordt afgeleverd bij het MGLC, wordt daar getest en voorzien van een UID (Unique IDentifier) en geregistreerd in SAP.
Het gebruik van de medische apparatuur is hetzelfde als in de ziekenhuizen. Wat wel echt anders is, zijn de omstandigheden waarin de apparatuur wordt gebruikt. Apparatuur wordt niet op één locatie gebruikt maar op verschillende en vaak ook wisselende, tijdelijke locaties. Denk aan het gebruik van apparatuur bij missies en militaire oefeningen. Er zijn dus veel transportbewegingen. Dit stelt de nodige eisen aan de transportverpakkingen. Apparatuur moet beschermd worden tegen vocht, kou, warmte, trillingen, schokken en dergelijke. En om praktische redenen wil je bij voorkeur een apparaat en bijbehorende accessoires en hulpmiddelen in dezelfde transportverpakking onderbrengen. Het zorgvuldig tellen, reinigen en op de juiste manier inpakken van apparatuur na een missie is ook telkens een uitdaging die discipline vereist: men is moe en wil graag snel weer naar huis.
Aan boord van schepen moeten specifieke voorzieningen worden aangebracht om de apparatuur te kunnen vastzetten of bevestigen om verschuiven of omvallen te voorkomen. Hetzelfde geldt bij plaatsing van apparatuur in vliegtuigen. In bepaalde gevallen moet deze apparatuur voldoen aan militaire standaarden, bijvoorbeeld om bepaalde g- krachten te kunnen weerstaan.
Het team MMIT (Militair Medische Instrumentatietechniek) speelt ook een rol bij de aanschaf van medische apparatuur, met name waar het gaat om de technische eisen, onderhoudsaspecten, reserveonderdelen en technische training. Toekomstige gebruikers van apparatuur worden betrokken bij het formuleren van de functionele eisen. Ook gebruikerstrainingen zijn een onderdeel van het Programma van Eisen. Er is vaak sprake van wisselend personeel bij zowel het gebruik van apparatuur als het apparatuur onderhoud vanwege het beleid van Defensie dat militaire medewerkers na drie tot vijf jaar doorstromen naar een andere plek of functie. Voor gebruikerstrainingen worden dan ook vaak interne instructeurs ingezet of men laat trainingen verzorgen door de leverancier. Tegenwoordig maakt Defensie steeds vaker gebruik van E-learning.
Onderhoud en reparaties van apparatuur wordt voor het grootste deel in eigen beheer uitgevoerd. De technici hebben in het algemeen een technische opleiding gevolgd op MBO 4-niveau, gevolgd door de opleiding Medische Techniek A en B van Intop. Verder volgen de technici allerlei apparatuur trainingen bij de leverancier van de apparatuur. Na het volgen van een training worden zij gecertificeerd door de leverancier, met een bepaalde geldigheidsduur, om onderhoud en reparaties aan de betreffende apparatuur te mogen uitvoeren. In feite hebben ze dezelfde bevoegdheden als de service – technici van de leverancier.
Onderhoud en reparaties aan enkele specialistische apparatuur, bijvoorbeeld anesthesieapparatuur, is uitbesteed aan de leverancier. Bij veel apparatuur is met de fabrikant/ leverancier overeengekomen tot welk niveau de Medisch Technicus bevoegd is om storingen te verhelpen. Bij missies en oefeningen worden altijd de nodige reserveapparatuur en reserve onderdelen meegenomen. Tevens gaan er medisch technici mee zodat er in geval van een storing snel kan worden gehandeld. De beschikbaarheid en inzetbaarheid van apparatuur is het belangrijkst.
Aan boord van schepen functioneert in het algemeen ook een technische dienst. Op de grote schepen bevindt zich feitelijk een klein ziekenhuis compleet met operatiekamer(s), CSA, IC en verpleegafdeling met de daarin gebruikelijk aanwezige apparatuur naast tal van technische installaties voor onder andere zuurstof, medische gassen, watervoorziening, noodstroom, datavoorzieningen. De mensen van de technische dienst worden getraind om deze installaties te onderhouden en om storingen te verhelpen en kunnen tot op zekere hoogte ook storingen in apparatuur verhelpen. Overigens adviseert de project- en systeemmanager via het projectteam de bouwer van de schepen over de aan te brengen technische installaties en specifieke voorzieningen voor wat betreft de medische apparatuur en installaties.
Alle medische apparatuur is opgenomen in een apparatuur vervangschema dat jaarlijks met de gebruikers van apparatuur wordt doorgenomen om vast te stellen welke apparatuur op welk moment moet worden vervangen. Zo ontstaat een goed overzicht van welke apparatuur in welke periode moet worden vervangen, kan er planmatig worden gewerkt, ontstaat een goed beeld van de vereiste investeringen en worden de consequenties en risico’s inzichtelijk gemaakt voor het geval een gewenste vervanging niet door kan gaan.
Adjudant Berry tekent nog aan graag met risicogestuurd onderhoud aan de slag te willen gaan. In de onderhoudsvoorschriften van de leverancier wordt meestal geen rekening gehouden met de specifieke omstandigheden waarin de medische apparatuur bij Defensie wordt gebruikt. Risico gestuurd onderhoud leeft ook sterk binnen veel ziekenhuizen. Doel is uiteraard om de beschikbare mankracht optimaal in te zetten zonder dat ontoelaatbare risico’s worden gelopen.
