Jaarlijks krijgen ongeveer 17.000 mensen in Nederland buiten het ziekenhuis een hartstilstand. Ongeveer 70% van de hartstilstanden vindt thuis plaats, 30% in de openbare ruimte. In 8000 – 10.000 gevallen wordt er daadwerkelijk gereanimeerd. Meestal is bij een hartstilstand sprake van hartfibrilleren: een chaotisch elektrisch ritme van het hart waardoor de pompfunctie van het hart ernstig wordt gestoord. Het hart pompt geen bloed meer rond en lijkt te zijn gestopt met kloppen. Het slachtoffer raakt buiten bewustzijn en de ademhaling stopt.
Het is bij een hartstilstand dan ook zaak om snel actie te ondernemen. Bij een hartstilstand zijn de eerste 6 minuten cruciaal. Het inzetten van een AED binnen 6 minuten vergroot de overlevingskans aanzienlijk, vaak tot 50-70%. Met elke minuut vertraging neemt de overlevingskans met 5% af. Een AED (Automatische Externe Defibrillator) is een compact medisch apparaat dat een juiste elektrische schok kan geven om het normale hartritme te herstellen. Een AED is ontworpen om gebruikt te worden door niet medische professionals.
Bij een hartstilstand is het essentieel om zo snel mogelijk met reanimatie te starten en om direct contact op te nemen of te laten nemen met de meldkamer 112. Zij sturen dan een ambulance en kunnen ook burgerhulpverleners inschakelen om hulp te bieden bij een reanimatie en een AED te brengen, in afwachting van de ambulance of andere professionele hulpverleners als brandweer en politie. Burgerhulpverleners die geregistreerd zijn bij het landelijke reanimatie oproepsysteem HartslagNU hebben een reanimatiecursus gevolgd en zijn getraind in het gebruik van een AED. In ca. 80% van de gevallen starten burger hulpverleners of professionals als brandweer en politie een reanimatie voordat de ambulance arriveert. Bij ongeveer 1 op de 4 slachtoffers is een reanimatie buiten het ziekenhuis succesvol. (bron: Hartstichting, HartslagNu)
Voor meer informatie over de werking van een AED verwijs ik u graag naar het desbetreffende artikel in onze rubriek: Hoe werkt het?
Waar vind je een AED?
Buiten het ziekenhuis is het soms lang wachten op professionele hulp, daarom zijn op veel plaatsen AED’s geplaatst: bijvoorbeeld bij bedrijven, op stations, winkelcentra, bibliotheken, onderwijsinstellingen, sportaccommodaties, buurthuizen, maar ook steeds meer bij particulieren thuis voor een bepaalde buurt of wijk. Een AED kan in principe door iedereen worden gebruikt, een AED meet zelf het ECG en bepaalt aan de hand daarvan of er een elektrische schok moet worden gegeven.
Het is wel beter om het gebruik van een AED te leren en te oefenen in een reanimatiecursus. Als je een keer een AED moet gebruiken heb je dan meer vertrouwen en gaat er geen kostbare tijd verloren. Zoals eerder aangegeven is het van groot belang om in het geval van een hartstilstand tevens direct contact op te nemen of te laten nemen met de meldkamer 112. Op die manier kan zo snel mogelijk professionele hulp worden ingeschakeld en er een burgerhulpverlener worden opgeroepen. Er zijn inmiddels ruim 245.000 burgerhulpverleners die een reanimatiecursus en AED-training hebben gevolgd en die geregistreerd zijn bij HartslagNu. Verder zijn er veel bedrijven en instellingen die kunnen beschikken over een EHBO’er of bedrijfshulpverlener die in het geval van een hartstilstand direct intern wordt opgeroepen.
Aangemelde AED’s
In Nederland hangen inmiddels op zeer veel plekken AED’s. Er is echter geen openbare database van alle locaties in Nederland waar zich een AED bevindt. Op de website van HartslagNu staat een overzicht van alle aangemelde AED’s. Dat zijn er momenteel ruim 25000. Hiervan zijn er ongeveer 20000 die 24/7 bereikbaar zijn. Deze informatie wordt gebruikt door de meldkamer 112 bij meldingen van hartstilstand. Zie voor meer informatie hierover de website van HartslagNu.
Becijferd is dat voor ca. 90% van alle adressen in Nederland momenteel binnen 500 meter een AED beschikbaar is. Er zijn echter ook nog genoeg plaatsen waar niet snel AED’s beschikbaar zijn en de dekking dus te wensen overlaat. AED’s worden niet door de overheid verstrekt maar moeten worden gekocht door bijvoorbeeld bedrijven, instellingen, buurten. Sommige gemeenten hebben voor de aanschaf van een AED wel een bepaalde subsidieregeling. Op de website van HartslagNu kan je op basis van je postcode zien hoeveel AED’s er in jouw woonbuurt beschikbaar zijn en vind je verdere informatie over de eventuele aanschaf van een AED en wat daar verder bij komt kijken.
Inzetbaarheid AED geborgd?
Naast de beschikbaarheid van een AED is het uiteraard cruciaal dat een AED ook goed functioneert als het erop aankomt. Veel AED’s worden zelden of mogelijk nooit ingezet. Maar alle AED’s moeten wel regelmatig op goede werking gecontroleerd worden en sommige apparaten vereisen daarnaast ook periodiek onderhoud. De handleiding van een specifieke AED geeft hierover nadere informatie. Er zijn AED’ s op de markt die automatisch controles uitvoeren en een signaal afgeven als er een probleem wordt gesignaleerd. Verder hebben de elektrodes en accu’s van een AED een bepaalde houdbaarheidstermijn en moeten daarom periodiek worden vervangen, dus ook als een AED niet ingezet geweest is. Na de inzet van een AED moeten altijd de elektrodes worden vervangen.
De periodieke controle en eventueel periodiek onderhoud is primair de verantwoordelijkheid van de eigenaar van het apparaat. Het is dan ook belangrijk afspraken te maken en vast te leggen over wie het beheer voert over de AED en wie de periodieke controle en het periodieke onderhoud uitvoert, evenals een registratie van alle uitgevoerde werkzaamheden aan een AED met uitvoeringsdatum en de naam van de persoon die deze werkzaamheden heeft uitgevoerd zodat dit voor alle betrokkenen inzichtelijk is. AED leveranciers bieden in veel gevallen ook servicecontracten aan voor bovengenoemde werkzaamheden. Er is geen externe instantie die toeziet op een juiste en tijdige uitvoering van een periodieke controle van AED’s. Ook zijn er meerdere stichtingen die het AED-beheer op zich willen nemen. Zie voor meer informatie hierover de website van HartslagNu.
Conclusie
Op steeds meer locaties in Nederland zijn AED’s geplaatst die in het geval van een reanimatie snel kunnen worden ingezet. Er zijn echter nog genoeg locaties waar plaatsing van een AED gewenst is om sneller hulp te kunnen bieden. Naast de beschikbaarheid van een AED is het belangrijk dat er ook voldoende burgerhulpverleners zijn die een reanimatiecursus hebben gevolgd en kunnen omgaan met een AED en dat de inzetbaarheid van een AED is geborgd.
Om de inzetbaarheid van een AOD te borgen is het noodzakelijk om deze periodiek te controleren en te testen en wanneer nodig hier ook onderhoud aan uit te voeren. De elektrodes en de accu hebben een bepaalde houdbaarheidsdatum en moeten daarom periodiek worden vervangen. De eigenaar van een AED is primair verantwoordelijk voor een periodieke controle en het onderhoud van de AED. Het is van belang vast te leggen wie deze werkzaamheden uitvoert en de resultaten hiervan te registreren.
